Hoàn thiện chính sách thúc đẩy tiết kiệm năng lượng

Trong bối cảnh nhu cầu năng lượng tiếp tục gia tăng, yêu cầu bảo đảm an ninh năng lượng ngày càng cao và các cam kết về tăng trưởng xanh, giảm phát thải đang được đẩy mạnh, sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả không chỉ là giải pháp ứng phó trước mắt mà đã trở thành một động lực quan trọng của phát triển bền vững.

Sau hơn 15 năm triển khai Luật Sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả, nhận thức của cộng đồng doanh nghiệp đã có bước chuyển rõ nét, từ tư duy tiết giảm chi phí sang coi đầu tư cho công nghệ tiết kiệm năng lượng là giải pháp nâng cao năng lực cạnh tranh và gia tăng giá trị sản xuất.

Cùng với việc hoàn thiện hành lang pháp lý, đa dạng hóa các nguồn tài chính xanh và thúc đẩy ứng dụng công nghệ số trong quản lý năng lượng, Việt Nam đang từng bước hình thành hệ sinh thái thuận lợi để doanh nghiệp đẩy nhanh quá trình chuyển đổi xanh.

Chia sẻ tại tọa đàm: “Tiết kiệm điện mùa cao điểm: Trách nhiệm và giải pháp”, ông Đặng Hải Dũng, Phó Cục trưởng Cục Đổi mới sáng tạo, Chuyển đổi xanh và Khuyến công (Bộ Công Thương) cho biết, sau khoảng 15 năm triển khai Luật Sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả, nhận thức của doanh nghiệp về vấn đề này đã có nhiều chuyển biến tích cực. Ngày càng nhiều doanh nghiệp quan tâm đến việc giảm mức tiêu thụ năng lượng, cắt giảm phát thải khí nhà kính và nâng cao hiệu quả sản xuất kinh doanh.

Ông Đặng Hải Dũng, Phó Cục trưởng Cục Đổi mới sáng tạo, Chuyển đổi xanh và Khuyến công tại tọa đàm. Ảnh: VGP/Đức Tuân

Tuy nhiên, quá trình chuyển đổi sang công nghệ tiết kiệm năng lượng vẫn đang đối mặt với nhiều rào cản, trong đó nổi bật nhất là vấn đề vốn đầu tư ban đầu.

Việc thay thế một dây chuyền sản xuất hay ứng dụng công nghệ mới thường đòi hỏi chi phí lớn. Với những doanh nghiệp có tiềm lực tài chính tốt, đây có thể là khoản đầu tư mang tính chiến lược để nâng cao năng lực cạnh tranh. Nhưng đối với nhiều doanh nghiệp khác, đặc biệt là nhóm doanh nghiệp vừa và nhỏ, những khó khăn về dòng tiền, tài sản bảo đảm và khả năng tiếp cận vốn vẫn là trở ngại đáng kể.

Theo ông Đặng Hải Dũng, những nội dung sửa đổi, bổ sung của Luật Sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả có hiệu lực từ 1/1/2026 đã mở ra khuôn khổ pháp lý mới cho việc huy động các nguồn lực tài chính phục vụ chuyển đổi xanh.

“Không chỉ dừng ở nguồn vốn tín dụng truyền thống, doanh nghiệp có thể tiếp cận nhiều công cụ tài chính khác như tín dụng xanh, trái phiếu xanh hay các chương trình hỗ trợ tài chính chuyên biệt dành cho dự án tiết kiệm năng lượng. Thực tế, nhiều ngân hàng thương mại đã bắt đầu phát triển các gói tài chính xanh nhằm tạo điều kiện cho doanh nghiệp đầu tư đổi mới công nghệ”, ông Đặng Hải Dũng nhấn mạnh.

Một điểm đáng chú ý khác là kế hoạch thành lập Quỹ sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả. Theo kỳ vọng của cơ quan quản lý, quỹ này có thể được hình thành và đi vào vận hành trong thời gian tới, tạo thêm một công cụ hỗ trợ quan trọng cho quá trình chuyển đổi công nghệ tại doanh nghiệp.

Trong bối cảnh trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn và các công nghệ số đang phát triển nhanh chóng, nhu cầu về các giải pháp quản lý năng lượng thông minh cũng ngày càng gia tăng. Theo ông Đặng Hải Dũng, đây sẽ là một thị trường giàu tiềm năng trong thời gian tới.

Phát huy hiệu quả sử dụng năng lượng

Tại tọa đàm “Tiết kiệm điện: Giải pháp cho mùa nắng nóng”, ông Trần Viết Nguyên, Phó Trưởng ban Kinh doanh và mua bán điện, Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) khẳng định tiết kiệm điện chính là “nguồn năng lượng đầu tiên” bởi đây là giải pháp dễ thực hiện và có chi phí thấp nhất. Các thống kê của Ngân hàng Thế giới và nhiều chuyên gia, chi phí để tiết kiệm được 1 kWh điện chỉ bằng 1/4-1/5 chi phí để tạo ra 1 kWh mới từ khâu phát điện, truyền tải và phân phối.

EVN đánh giá cao vai trò của tiết kiệm điện và đang tích cực, chủ động, tổ chức triển khai rất sâu rộng hoạt động này đến khách hàng.

Đồng quan điểm, ông Nguyễn Đình Hiệp, Chủ tịch Hội Khoa học và Công nghệ sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả Việt Nam (VECEA) cho rằng, trước áp lực về tăng nhu cầu sử dụng điện, hoạt động sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả, trong đó có hoạt động tiết kiệm điện cần phải được triển khai một cách thường xuyên, liên tục và đồng bộ, từ khâu khai thác, sản xuất, truyền tải đến khâu sử dụng điện. Để đảm bảo được điều đó, vai trò của cộng đồng và toàn bộ xã hội là rất quan trọng.

Tiết kiệm năng lượng đang được xác định là giải pháp chi phí thấp nhưng mang lại hiệu quả cao,
góp phần bảo đảm an ninh năng lượng, giảm phát thải và tạo động lực cho tăng trưởng xanh.

Về phía nhà nước, cần ban hành các cơ chế chính sách phù hợp để thúc đẩy hoạt động tiết kiệm năng lượng, tiết kiệm điện.

Về phía doanh nghiệp, phải tuân thủ các quy định đã được hệ thống trong các văn bản quy phạm pháp luật như Luật Sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả và các nghị định liên quan để triển khai các hoạt động tại doanh nghiệp. Ví dụ như kiểm toán năng lượng, thiết lập các mô hình quản lý năng lượng, tập trung đầu tư các giải pháp tiết kiệm năng lượng.

Về phía người dân, bằng những hành động của mình hãy tham gia vào các chương trình tiết kiệm điện, tiết kiệm năng lượng, sử dụng điện thông minh và lựa chọn những sản phẩm đã dán nhãn năng lượng hiệu suất cao để giúp cho việc sử dụng năng lượng hiệu quả hơn.

Theo ông Nguyễn Đình Hiệp, Luật Sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả đã được ban hành vào năm 2010 (Luật số 50/2010/QH12). Năm 2025, Quốc hội cũng đã ban hành Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả (Luật số 77/2025/QH15). Đến nay đã có hệ thống văn bản quy phạm pháp luật đồng bộ để quản lý các hoạt động sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả, từ khâu sản xuất đến tiêu dùng.

Thời gian qua, Việt Nam đạt được nhiều kết quả tích cực trong sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả. Giai đoạn 2006-2010, triển khai Chương trình mục tiêu quốc gia về sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả cả nước đã tiết kiệm được khoảng gần 5% nhu cầu sử dụng năng lượng so với kịch bản cơ sở. Tiếp đó, trong giai đoạn 2010-2015, triển khai Chương trình quốc gia về sử dụng năng lượng tiết kiệm, hiệu quả (VNEEP2) đã tiết kiệm được 6,5% tổng tiêu thụ năng lượng toàn quốc.

“Hiện nay, đang triển khai Chương trình quốc gia về sử dụng năng lượng tiết kiệm hiệu quả giai đoạn 2019-2030 (VNEEP3). Vừa qua, Bộ Công Thương đánh giá sơ bộ, Chương trình VNEEP3 đã hoàn thành toàn bộ các mục tiêu Chính phủ đề ra”, ông Nguyễn Đình Hiệp nói.

BỘ CÔNG THƯƠNG VIỆT NAM